Орчин үеийн хотжилт, технологийн хурдтай хөгжлийн үр дүнд барилгын автоматжуулалт буюу Building Automation System (BAS) нь барилгыг илүү ухаалаг, аюулгүй, үр ашигтай, тав тухтай болгоход чиглэж байна.

Барилгын автоматжуулалт гэдэг нь барилгын доторх инженерийн системүүдийг нэг төвөөс хянаж, удирдах, автоматаар ажиллуулах технологи юм. Үүний тусламжтайгаар барилга нь зөвхөн тухайн орчныг бүрдүүлдэг бус, хэрэглээгээ оновчтой зохицуулж, аюулгүй байдлаа хангадаг “ухаалаг” систем болж хувирдаг.

Барилгын автоматжуулалт гэж юу вэ?

Энгийнээр хэлбэл, барилгын автоматжуулалт нь барилгын доторх бүх инженерийн системүүдийг нэгтгэн удирдах технологи юм. Үүнд:

• Дулаан, агааржуулалт, хөргөлтийн систем (HVAC)
• Гэрэлтүүлгийн удирдлага
• Цахилгаан хангамжийн систем
• Аюулгүй байдал, хяналтын систем (CCTV, access control)
• Галын дохиолол
• Эрчим хүчний хэрэглээний хяналт
• Лифт болон бусад инженерийн системүүд

Эдгээрийг ухаалаг мэдрэгч, контроллер, программ хангамж ашиглан холбож, шаардлагатай үед автоматаар ажиллуулах, шаардлагагүй үед буюу хэрэглээгүй үед унтардаг байдлаар тохируулах боломжтой.

Барилгын автоматжуулалтын гол зорилго

Барилгын автоматжуулалтын үндсэн зорилго нь:

1. Эрчим хүчний хэмнэлт – Хэрэглээг бодит цагт хянаж, илүүдэл хэрэглээг бууруулна.
2. Тав тухтай орчин бүрдүүлэх – Дулаан, гэрэлтүүлэг, агааржуулалтыг автоматаар тохируулна.
3. Аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх – Камер, хандалтын системийг төвлөрсөн байдлаар удирдана.
4. Үйл ажиллагааны зардлыг бууруулах – Хүний оролцоог багасгаж, системийг автоматжуулна.

Ухаалаг барилгын үндсэн технологи

Барилгын автоматжуулалт дараах технологиудад тулгуурлана:

• IoT (Internet of Things) – Мэдрэгч төхөөрөмжүүд мэдээлэл дамжуулдаг.
• Smart sensors – Температур, хөдөлгөөн, гэрлийн мэдрэгчүүд.
• Control system – PLC болон DDC контроллерүүд.
• Management software – Төв удирдлагын программ хангамж.
• Cloud болон AI – Урьдчилан таамаглах, оновчтой удирдах боломж олгодог.

Давуу талууд

Барилгын автоматжуулалт нь олон давуу талтай:

• Эрчим хүчний хэрэглээг 20–40% хүртэл бууруулах боломжтой
• Барилгын ашиглалтын хугацааг уртасгана
• Засвар үйлчилгээний зардлыг багасгана
• Хэрэглэгчдэд илүү ухаалаг, тав тухтай орчин бүрдүүлнэ
• Байгаль орчинд ээлтэй ногоон барилгын стандарт хангана

Монгол Улсад барилгын автоматжуулалтын хэрэгцээ

Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад ухаалаг оффис, худалдааны төв, зочид буудал, орон сууцны хотхон зэрэг барилгуудад автоматжуулалтын шийдэл хэрэгжүүлэх хэрэгцээ нэмэгдэж байна. Ялангуяа эрчим хүчний өндөр хэрэглээтэй барилгуудад автомат удирдлага нэвтрүүлснээр зардлыг бууруулах, аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх боломж бүрддэг.

Барилгын автоматжуулалт нь зөвхөн технологийн шинэчлэл биш, харин ухаалаг хот (Smart City) байгуулах үндсэн элемент юм. Инженерийн системүүдийг нэгтгэж, мэдээлэлд суурилсан удирдлага нэвтрүүлэх нь барилгын үр ашиг, аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн тав тухыг эрс сайжруулдаг.

Ирээдүйд барилгын автоматжуулалт нь хиймэл оюун ухаан, IoT, big data технологитой улам нягт уялдаж, илүү ухаалаг, өөрөө удирдах барилгын системүүд бий болох төлөвтэй байна.